500 jaar De Roode Roos - uit: Kunst in de Kijker - 136 (2005)

Description

[...]

2. Het beeld

Het beeld van de Roode Roos, onthuld op 20 mei 2000 in aanwezigheid van prins Laurent, is uitgevoerd in brons en staat op een arduinen sokkel. Het bevat veel herkenbare, figuratieve elementen, maar verhult anderzijds in zijn vormgeving de relatie tussen deze elementen. Men kan het bekijken als het silhouet van een figuur waarvan de roos het hoofd is. De stengel is als het ware de ruggengraat. De bladeren aan de stengel zijn zeven violen die naar beneden toe overgaan in de bladzijden van een boek. De figuur is omhangen met een mantel die bol staat als een zeil in de wind. De uitsparingen in de mantel weerspiegelen de violen en het boek aan de stengel. Aan de onderkant steunt de mantel op acht (3 + 5) halfverheven vertikale cilinders die doen denken aan orgelpijpen. Het geheel rust op symbolische volumes zoals een kubus en een vijfhoek. Het bovenvlak van de sokkel is een driehoek, het grondvlak heeft vijf hoeken, net als de roos bovenaan die vijf bloempunten heeft.

In de woorden van de kunstenaar wil dit beeld “een verdichting zijn van figuratief en abstract taalgebruik”.

3. De symbolen

De roos bovenaan het beeld verwijst uiteraard naar de Koninklijke Maatschappij van Muziek en Rhetorica De Roode Roos, de oude Hasseltse rederijkerskamer, die opdracht gaf tot het maken van dit beeld ter gelegenheid van de viering van haar 500-jarig bestaan in 2000. Een zeer bekend symbool van de Roode Roos, de reus de Langeman, was voor de hand liggend, maar kwam niet in aanmerking omdat hiervan al meerdere afbeeldingen in het straatbeeld van Hasselt te zien zijn. Er werd van het begin af gekozen voor een eerder abstract concept waarin een aantal zinnebeelden uit het verleden, het heden en de toekomst van de rederijkerskamer konden verwerkt worden.
De violen symboliseren de muziek, het boek staat voor de dichtkunst en de literatuur.
De rest van de symboliek is iets meer hermetisch en schuilt in de verhoudingen en de getallen. Het gebruik van de priemgetallen 3, 5 en 7 is niet toevallig. De sokkel combineert diverse meetkundige figuren zoals een driehoek en een pentagram. De schuin afgevlakte “orgelpijpen” vormen een winkelhaak. De violen aan de stengel verwijzen dan weer naar een zevenbladige acacia. Het zijn allemaal symbolen die een rol spelen in de rituelen van de vrijmetselaarsloges. Voor wie deze symboliek kan “lezen” is het duidelijk dat er een verband is tussen de Roode Roos en de vrijmetselarij. 

4. De Roode Roos

Dat de Hasseltse rederijkerskamer De Roode Roos in 2000 haar 500-jarig bestaan vierde heeft meer te maken met de uitstraling van het ronde getal 2000, een millenniumwende, dan met de historische werkelijkheid. De juiste stichtingsdatum van de Roode Roos is helaas onbekend. Uit historische documenten blijkt dat de kamer gesticht werd tussen 1495 en 1515. Als patrones kozen ze O.L.V. Presentatie en als devies “Hitte Vercoelt”.
Rederijkerskamers waren op dat ogenblik zeer populair in de steden van Vlaanderen, Brabant en ook in het oude graafschap Loon, toen behorend tot het prinsbisdom Luik. Naast Hasselt waren rederijkers actief in St.-Truiden, Tongeren, Bilzen, Borgloon, Stokkem en Maaseik.
Rederijkerskamers waren gezelschappen van geletterde burgers die toneel speelden en de dichtkunst beoefenden. Ze hadden ook geregeld contact met elkaar via toneel- en dichtwedstrijden, de zogenaamde landjuwelen. Door hun successen droegen ze bij tot de uitstraling van de steden die ze vertegenwoordigden. Maar, door hun contacten met geestesgenoten in andere steden en door het feit dat de meeste rederijkers konden lezen en schrijven, stonden ze ook kritischer tegenover het gevestigde burgerlijke en kerkelijke gezag. Niet toevallig hebben rederijkers een rol gespeeld bij de opkomst van het protestantisme en moesten bekende dichters zoals Vondel door de contrareformatie uitwijken naar de noordelijke Nederlanden. Ook toen het gedachtengoed van de Verlichting en de Franse revolutie onze streken bereikte, waren de rederijkers vaak de eersten die voor die ideeën openstonden. Dat was in Hasselt niet anders.
De Fransen schaften in 1796 alle instellingen van het Ancien Régime af, dus ook de rederijkerskamers, maar uit de archieven van de Roode Roos blijkt dat de activiteiten van de kamer werden verdergezet. De naam werd wél veranderd in Société d’Art Dramatique. Veel toneel hebben de Hasseltse rederijkers niet meer gespeeld, ze gingen zich meer en meer toeleggen op de muziek en op de organisatie van allerlei feesten. Een belangrijke rol in deze omschakeling werd gespeeld door de familie Claes die door het aankopen van aangeslagen kerkelijke goederen fortuin had gemaakt. De rederijkers van de 19e eeuw droegen de ideeën van de Verlichting een warm hart toe en raakten steeds meer verwijderd van de toen allesomvattende invloed van de katholieke kerk. Het was overigens de protestantse koning Willem I die in 1820 aan de Roode Roos de titel “koninklijk” verleende.

Vanaf 1840 vormde de Roode Roos, samen met De Ware Vrienden en Les Mélophiles de kern van een liberale en aanvankelijk voorzichtige antiklerikale activiteit in de stadspolitiek. In 1847 en in 1869 ontstonden in Hasselt vrijmetselaarsloges. Het hoeft dan ook niet te verwonderen dat dat meerdere leden van deze verenigingen zich aangetrokken voelden tot de vrijmetselarij. In feite kan men zelfs stellen dat de “rhétorique” aan de basis lag van de vrijmetselarij in Limburg. Koning Leopold I, zelf een logebroeder, schonk in 1858 een kostbare vlag aan de Roode Roos en was meer dan eens hun gast tijdens een of ander tuinfeest.
De tempel van l’Amitié, de eerste burgerlijke loge in Hasselt, was ingericht in het Waerdenhof, de woning van Peter Jacobs, een lid van de Roode Roos. Ook in de later gestichte vriendenkringen van vrijmetselaars, “le club des quinze” en “la Tolérance” waren heelwat leden van de Roode Roos actief. Uit “la Tolérance” ontstond in 1964 de gelijknamige Hasseltse loge. Deze traditie is tot op de dag van vandaag blijven bestaan. In de prinsenkraag van de Roode Roos, zowel de oude als de nieuwe, zijn maçonnieke symbolen verwerkt. Het beeld dat gemaakt werd bij de viering van het 500-jarig bestaan is dus geen uitzondering.

5. Een nieuwe standplaats

Velen vonden de eerste standplaats van het beeld, in een hoekje tegen de spoorweg langs de de Schiervellaan, minder geschikt omdat het beeld op die plaats niet optimaal tot zijn recht zou komen. De voorbije jaren zijn meerdere alternatieven voorgesteld. De herinrichting van het stadsmuseum en de extra aandacht die aan het bijhorende tuincafé zal geschonken worden, bieden een nieuwe kans: het beeld zal zijn definitieve plaats krijgen in de museumtuin en zo een extra element toevoegen aan de collectie kunstschatten vande Roode Roos die al in het museum te zien zijn. Op zijn nieuwe plaats krijgt het beeld een extra sokkel, ook ontworpen door Gerard Moonen.

Recent toegevoegd

Auteur: Tom Kenis Geparafraseerde Radio 2-getuigenis van militair William De Wilde en zijn echtgenote...
Auteur: Tom Kenis De familie Trippas verbleef in Belgisch Congo van 1954 tot en met de onafhankelijkheid...
Auteur: Tom Kenis Antoinette Fransen, de moeder van Moelly Henno, werd tijdens Wereldoorlog II...
Zoveel Hasselaren, zoveel linken met Congo. Om de meest uiteenlopende redenen trokken Hasselaren al...
Auteur: Tom Kenis Joseph (°Hasselt 04.07.1926) en Denise (°Hasselt 22.01.1927) leerden elkaar kennen als...
Auteur: Tom Kenis André Billen, geboren in 1927, studeerde economie. Hij slaagde voor het diplomatiek...
Auteur: Tom Kenis De in Hamont geboren Joseph (Jef) Verlaak, thans inwoner van Viversel maar gedurende...
Auteur: Toon Blux Hermanus, Petrus, Joseph Blux is de oudste zoon van Louis Bleux (1) uit Kuringen en...
Auteur: Tom Kenis Edgard Jamart werd geboren in een gehucht tussen Bergen en Luik, maar woont al 40 jaar...
Auteur: Hubert Bovens Marcellin Lagarde werd geboren te Sougné, Sprimont in de provincie Luik op 2...