You are here

Gravenhuis (Koning Albertstraat)

Description

Het Gravenhuis was een indrukwekkend en stevig gebouw uit de 15de eeuw. In de linkergevel bevond zich de uitgang, met daarnaast een zijgebouw dat tot achter De Blauwe Steen en Het Blauw Schaep kwam.

Op 12 juni 1521 overnachtte in dit herenhuis de pauselijke legaat, die keizer Karel V, op doorreis in Hasselt bij zijn terugkeer uit Duitsland, vergezelde.

Een grote tuin strekte zich langs de stadswallen uit en reikte tot bij De Beek, tegenover de westelijke uitloper van het Inghelandt. In noordelijke richting was er langs De Valck aan de Maastrichterstraat nog een uitgang. Daarlangs kon het personeel van dit vermaarde gasthof op 21 april 1536 het tafelgerief van de Geloes en de gerechten die in het Gravenhuis waren bereid, ongehinderd en ongemerkt naar De Valck brengen. Op die dag werd nl. op stadskosten een groot feestmaal aangeboden aan prins-bisschop Erard van der Marck in zijn hoedanigheid van graaf van Loon. Jonkheer Gerit Van Cortenbach-Typots was er op dat ogenblik de waard, terwijl stadthelder (luitenant der lenen van het graafschap) Steven de Geloes, vriend en aanverwant van de gasthofheer, het Gravenhuis bewoonde. (...)

De precieze benaming van het herenhuis aan de Nieuwstraat in de 14de eeuw en vroeger blijft verborgen in de nevels van het verleden. Waarschijnlijk droeg de woning geen naam; in de gichtregisters wordt het althans niet onder een bepaalde huisnaam vermeld. Wel wordt een zekere Jan Putters in de eerstig veertig jaar van de 15de eeuw als de eigenaar aangewezen. Ook bestaat er een akte van vrijstelling ten voordele van het Gravenhuis van alle accysen, gabellen ende ongeld deser stadt aen den selven joncker Steven de Geloes en wettige kinderen ende naekoemelingen wonend in het huis der Nieuwstraet van wijlen Jan Putters nu Steven toehoerend (eerste ordonnantieboek, d.d. 28 juni 1539). De naam Gravenhuys dateert slechts van het midden der 18de eeuw, d.w.z. nadat de familie in 1745 in de grafelijke stand was verheven. (...)

Prins-bisschop Erard van der Marck, die door de Hasselaren zo vaak op een goede dis werd vergast, dineerde een laatste maal op 21 april 1536 in het Gravenhuys; de gerechten werden voor het merendeel in Den Valck aan de Trichterstraat bereid: ganzen, duiven, een roerdomp (roemeldoes), geitenbokjes, een pauw door de heer van Mombeeck geschonken en 76 kannen vreemde wijn. Twee jaar later, op 16 februari 1538, stierf Erard van der Marck ten gevolge van een indigestie van het eten van oesters bij zijn avondmaal. Deze versie wordt tegengesproken door een schrijven van Maria van Hongarije aan Philips de Croy, waarin wordt vermeld dat hij op 23 januari ernstig ziek was. Op 14 oktober 1565 nam prins-bisschop Gerard van Groesbeek het middagmaal in de woning van Steven de Geloes. (...)

Tot in het vierde decennium van de 16de eeuw behoorde het Gravenhuys toe aan Jan Putters, die er stierf. De kinderen van Jan Putters, te weten: Peter Putters, Aert Gilkens-Putters, Aert Abraems-Putters, Rener Lantmeters-Putters, het kind van Mewis Putters en Abraham van Intbroeck-Putters, lieten op 22 november 1536 de woning over aan Wouter Bruyninx, die ze op 12 oktober 1537 overdroeg aan joncker Steven Geloese. In 1546 legde die met 48 gulden brabants een rente van 10 pont hessels af aan Gherit van Elsrack, Gherit Stoeps en Peter Portmans, die optraden namens de Broederschap van de O.-L.-Vrouwekapel te Hasselt. Deze renteaflossing, zegt gichtregister 230, folio 255, geschiedde doer cracht keyserlicker privilegiën.

Op 28 juli 1784 verkocht graaf de Geloes, baron d'Oost en heer van Eysden, het Gravenhuys aan Willem Royers (nvdr: echtgenoot van Catharina-Margareta van der Straeten) met vyvers, spoelingen, reservoirs, kuylen, groesen, bempden, landtiens op de Trichterheyde voor de kapitale som van 26 000 gulden. Het jaar daarna bouwde Royers op eigen kosten een scheidingsmuur tussen zijn tuin en de erachter en ernaast gelegen tuinen van Arnold Smeets, Jan Geffens, Leonard Bellefroid, Jan Houben, de weduwen van Guilliam Kindermans en Lambert Pottie, en oud-burgemeester Joês Greven.

Frans Teuwens-Cox, jeneverstoker op Henegauw en verwant met jonker Norbert Smits van Eckart, werd de eigenaar van het Gravenhuys in het tweede kwart van de 19de eeuw. Het goed, dat toen nog in zijn geheel werd bewaard, had een kadastrale grootte van 88 a en 35 ca. In die tijd was de tuin langs de stadswallen nog met meekrap beplant; in 1836 was de kweek hiervan vrijwel stopgezet. Dat deel van de tuin werd door Teuwens verkocht om de bouw van de rijkswachtkazerne mogelijk te maken.

In 1840 openden de Dames van de Christelijke Lering (9) er een Franstalige kostschool en twee lagere scholen; later verhuisden zij naar de Havermarkt en vestigden zich tegenover de Limburgse Kredietbank. Het Gravenhuys werd dan betrokken door de Banque Limbourgeoise van Jan Ouwerx en Caluwaerts en daarna door directeur van de belastingen Jopinet. Daarna woonden er de militaire bevelhebber van de provincie, generaal Berden, en vervolgens douairière Smits van Eckart. In 1892 kocht August Duvivier-Maris (nvdr: schoonvader van drukker Jules Ceysens) de woning. Na hem kwam het huis in het bezit van zijn zoon Gerard, die er de wijnhandel van zijn vader voortzette. Notaris S. Hage Goetsbloets was de laatste eigenaar; hij verhuurde het huis aan meubelhandelaar Hoydonck.

Uit: Hasselt intra muros (1989), pp. 134-136.


(9) In een Franstalige schoolprospectus noemden zij zich Les Dames de l'Instruction chrétienne; rue Neuve, Section de Liège, n° 56. Zij vestigden zich vanuit een Gents moederhuis in de stad. Hun onderwijs kende weinig bijval in Hasselt en zij verlieten de stad in 1867.

* 1929: "Studie van Notaris Goetsbloets te Hasselt / Te Koop / in massa of in loten / Het Graevenhuis te Hasselt, 48, en 50 Nieuwstraat, bestaande uit twee schoone woonhuizen, met toebehoorten, bureelen, garage en tuin, eene totale oppervlakte van 1420 vierk. meters. Bijzondere ligging voor handelshuis, gesticht of bureelen." (3)

* 1977: "Vier eeuwen lag het in het volle stadscentrum van Hasselt tussen de zuidelijke wal en de «Grote Markt» te pronken. Tot op een sneeuwachtige dag in 1961 de slopershamer ongenadig toesloeg. Dit wordt het pijnlijke verhaal van het Hasselts Gravenhuis, de weelderige patriciërswoning die zestien jaar geleden voorgoed uit het stadsbeeld verdween. De voorgevel van dit in 1538 gebouwde huis werd wel in 1907 geklasseerd maar deze officiële erkenning bleek onvoldoende om het pand op zijn plaats te kunnen houden langs de belangrijkste handelsader van de provinciehoofdstad. De protesten waren ook eerder sporadisch en kwamen van plaatselijke handelaars die zich aanvankelijk toch niet zo gelukkig voelden met het nieuws dat de omvangrijke woonvertrekken en hovingen van het Gravenhuis moesten plaatsmaken voor een warenhuisketen. Indertijd was er ook het zalvend bericht dat het Gravenhuis weer in al zijn grootheid zou verrijzen in ons Openluchtmuseum van Bokrijk. Een bericht waarmee de familie Duvivier, die het Gravenhuis tot de jaren dertig bewoonde, wel zeer gelukkig was maar het is nog altijd wachten op de mogelijke verrijzenis van deze imposante woning die ooit als een trots nest, temidden uitgestrekte tuinen, poseerde tussen de huidige Grote Markt en de St.-Truider - Luikerpoort. (...)  Hoe zag het Gravenhuis er van binnen eigenlijk uit? — Ik (nvdr: Paul Duvivier) kan je dat nog precies vertellen. Je kwam binnen in een grote zaal met een monumentale schouw, waarin drie salons stonden. En in het midden hing een bronzen luchter van 475 kg. Mijn grootvader was nogal wat artistiek begaafd en hij zorgde er wel voor dat het interieur steeds piekfijn bleef. Via een hall en een grote trap, kwam je dan in het grote salon, dat dan weer uitgaf op wat wij toen de «salle flamande» noemden. En van daaruit kon je naar het terras gaan dat met trappen naar de ruime tuin leidde. Die tuin was bijzonder mooi. Je had mooie partijen met bloemen, imitatierotsen, gekleurd glaswerk en achteraan waren er zeven paardestallen. Op iedere staldeur stond de naam en de ouderdom van het paard. Op de verdiepingen had je dan natuurlijk de slaapkamers en de badkamer. Ik sliep in de slaapkamer met het balkon. Aan de achterzijde van het huis kon je de stallen van de rijkswacht zien. (...)" (...) Hij (nvdr: Paul Duvivier) was ongeveer 25 jaar toen zijn familie het Gravenhuis verliet. Na de oorlog heeft hij nog gepoogd om het Gravenhuis als gerechtshof te laten inrichten maar voor die plannen kreeg hij geen gehoor. Intussen heeft hij de hoop niet helemaal opgegeven dat hij 't nog persoonlijk mag meemaken, dat zijn Gravenhuis in Bokrijk terug wordt opgebouwd." (2)

(1) GIS-GBK G@lileo Hasselt; (2) Het Belang van Limburg, 12-02-1977, p. 9.; (3) Het Algemeen Belang der Provincie Limburg, 26-05-1929, p. 4.

Fiche

Adres: 
Gravenhuis
Koning Albertstraat (48-50)
Hasselt
Kadastraal nummer: 
lag op perceel 1-H-833-K-2 / 1-H-833-D-2
Capakey: 
lag op perceel 71022H0833/00K002 / 71022H0833/00D002
Naam van het gebouw vroeger: 
Hôtel des Comtes de Looz, Gravenhuis
Naam van het gebouw nu: 
gesloopt (1961)
Periode of stijl: 
1538 (2)
Opdrachtgever: 
Steven de Geloes (Hasselt 1493-1581)
Eigenaars / Huurders sinds 1900: 

- tot 1931: familie Duvivier (o.m. Paul Duvivier) (2)

Vorige functie(s): 

woonhuis

woonhuis / handelshuis

Huidige functie: 

gesloopt (1961); op die plaats werd het grootwarenhuis Innovation gebouwd

Verbouwingen: 

- na 1784: Willem Royers kocht het aanpalende huis Het Schildt van Diest en voegde het bij het Gravenhuis. Hij sierde het met een gevelfronton. Deze veranderingen bleven duidelijk zichtbaar, o.m. aan de zuidkant, waar het Gravenhuis een verdieping minder telde. Alhoewel het geheel in eenzelfde bouwstijl werd verwerkt, kon men o.m. in de raamomlijstingen nog enig verschil bemerken.

Algemeen: 

- gesloten bebouwing

- perceelgrootte: 1420 m2 (3)

Referenties

Hasselt intra muros (1989)
Titel: 

Hasselt intra muros (1989)

Ondertitel: 
Hasselt binnen de oude wallen. Historiek van straten, pleinen, gebouwen en huizen zoals opgetekend door Jan Juliaan Melchior (1848-1920)
Plaats van uitgave: 
Deurne-Hasselt
Jaar van uitgave: 
1989
Cover: 
Hasselt toen en nu (1985)
Titel: 

Hasselt toen en nu (1985)

Ondertitel: 
een confrontatie
Plaats van uitgave: 
Hasselt
Jaar van uitgave: 
1985
Cover: 
Hasselt in beeld (1998)
Titel: 

Hasselt in beeld (1998)

Ondertitel: 
Groei van een groene stad
Plaats van uitgave: 
Antwerpen
Jaar van uitgave: 
1998
Cover: 
Zestien jaar geleden verdween het Gravenhuis uit het Hasselts stadsbeeld (1977)
Titel: 

Zestien jaar geleden verdween het Gravenhuis uit het Hasselts stadsbeeld (1977)

Naam van de krant: 
Het Belang van Limburg
Datum van uitgave: 
12/02/1977
Pagina('s): 
9
La Septième Année de N.D. de Hasselt (1929)
Titel: 

La Septième Année de N.D. de Hasselt (1929)

Plaats van uitgave: 
Hasselt
Jaar van uitgave: 
1929
Downloads

Overlijdensbericht Paul Duvivier (1987)

PDF icon Download (105.85 KB)

Recent toegevoegd

Auteur: Tom Kenis Geparafraseerde Radio 2-getuigenis van militair William De Wilde en zijn echtgenote...
Auteur: Tom Kenis De familie Trippas verbleef in Belgisch Congo van 1954 tot en met de onafhankelijkheid...
Auteur: Tom Kenis Antoinette Fransen, de moeder van Moelly Henno, werd tijdens Wereldoorlog II...
Zoveel Hasselaren, zoveel linken met Congo. Om de meest uiteenlopende redenen trokken Hasselaren al...
Auteur: Tom Kenis Joseph (°Hasselt 04.07.1926) en Denise (°Hasselt 22.01.1927) leerden elkaar kennen als...
Auteur: Tom Kenis André Billen, geboren in 1927, studeerde economie. Hij slaagde voor het diplomatiek...
Auteur: Tom Kenis De in Hamont geboren Joseph (Jef) Verlaak, thans inwoner van Viversel maar gedurende...
Auteur: Toon Blux Hermanus, Petrus, Joseph Blux is de oudste zoon van Louis Bleux (1) uit Kuringen en...
Auteur: Tom Kenis Edgard Jamart werd geboren in een gehucht tussen Bergen en Luik, maar woont al 40 jaar...
Auteur: Hubert Bovens Marcellin Lagarde werd geboren te Sougné, Sprimont in de provincie Luik op 2...