Sint-Martinuskerk Stevoort / Kunstpatrimonium - uit: Stevoort ... warm aanbevolen (2002)

Description

pp. 27-29

Het kunstpatrimonium: een selectie

- Portiekaltaar toegewijd aan H. Jozef, boven portiek Jezusmonogram in stralenkrans, in portiek gepolychromeerd houten beeld van H. Jozef, op predella votiefteksten met in het midden monogram van H. Jozef, op altaartafel kort votiefopschrift (natuursteen en tafel in zwart marmer, einde 19de eeuw, neo-renaissance).
- Biechtstoelen in zijbeuk (eik, einde 19de eeuw).
- Communiebank (onvolledig, eik, 2de helft 18de eeuw).
- Preekstoel, gedateerd 1661
- Hostiedoos: met gedateerd opschrift 'E.P. Cherubine Hasselt 1899' (gedraaid hout met ivoren top, h. 22 cm, Ø 11,4 cm)
- Ciborie: zilveren, deels vergulde kelk met ronde effen voet, versierd met een gestileerd bladmotief op de welving. Stam met twee insnoeringen waartussen vaasvormige knoop met knorren. Tegencuppa versierd met drie medaillons (Godsoog, Liggend kruis, Drie nagels en doornenkroon) waartussen wijnranken. Deksel met knorrenrand, getrapt uiteenlopend op vergulde rijksappel (h. 38,5 cm, Ø voet 15,5 cm, Ø cuppa 12,4 cm, merktekens: Minerva, Janus = Belgische merken (1831-1869) en tweemaal meestermerk JS = Hasselt, Joseph Sax (1816-1879)).
- Kelk: zilver, gekartelde, ingesnoerde en gewelfde voet met gegraveerd kruis op welving; effen peervormige knoop tussen twee insnoeringen; zilveren tulpvormige cuppa met vergulde rand (h. 26,5 cm, Ø voet 16 cm, Ø cuppa 9,5 cm; proefsteek en meestermerk AC = Hasselt, Arnold (II) Cleersnijders (1707-1783)).
- Processiekruis: geelkoper, corpus verdwenen (h. 81 cm, 18de eeuw).
- Stralenmonstrans: zilver, deels verguld, rond lunula drie Engelen met Passiewerktuigen, op knoop gekroond monogram met de letters FMGSD (merktekens: druiventros of pijnappel = Augsburg (?) en meestermerk GR, ca. 1700).
- Wierookscheepje: zilver, ronde voet op standring, voetwelving met eenvoudige vegetale decoratie. Effen bakje met voluutvormige handgreep. Scharnierend deksel met twee noppen (h. 7,8 cm, l. 13 cm, br. 9,5 cm, Ø voet 7,2 cm, merktekens: Minerva = Belgisch merk (1831-1869) en meestermerk H = Hasselt, Joseph Hamoir (1825-1877)).
- Doek, beschilderd, in plafond van herenkapel met voorstelling van Tenhemelopneming van Onze-Lieve-Vrouw (ca. 200 x 200 cm, ca. 1780).
- Stuc, witgeschilderd, boven altaar in herenkapel (300 x 160 cm, ca. 1780).
- Stuc, witgeschilderd, tegen muren van herenkapel met voorstelling van trofee van cultusobjecten: missaal, Tafel der Wet, schotel en kan, kaarsen en wierookvat, kruis, mijter, kaarsen, schotel, kelk, ciborie en wierookvat, fluiten, citer, tamboerijnen, lier, triangel, snaarinstrumenten, muziekboeken, fluiten en hoorn (ca. 1780).
- Wapenschild, beschilderd stuc, op scheidingsboog tussen schip en koor, van Augustina van Hamme de Grimberge d'Assche, abdis van Herkenrode (1772-1790)
- Doopvont, arduin en wit marmer, op het geelkoperen deksel een beeldje van H. Johannes de Doper (h. 166,5 cm, einde 19de eeuw)
- Glasraam, in gevel (N) van herenkapel: voorstelling van Boodschap van de aartsengel Gabriël aan Maria, met gedateerd opschrift uit dankbaarheid (1895).
- Glasraam, in koorabsis: voorstelling van Laatste Avondmaal, met votieftekst (einde 19de eeuw).
- Glasraam, in zijbeuk (N), met schenkingsopschrift H.E.: voorstelling van H. Apollonia met twee beulen, geboorte van Jezus, Tenhemelopneming van Onze-Lieve-Vrouw (einde 19de eeuw).

In Stevoort is er steeds een grote verering geweest voor de H. Apollonia, de patrones van de tandartsen. In de Franse tijd werd de kapel van de H. Apollonia volledig vernield; deze kapel stond aan de winning genaamd de Bottis (Kapelstraat). Zo hangt er in de linker zijbeuk van de kerk een eiken gedenkplaat (ca. 170 x 150 cm) met een afbeelding van voornoemde heilige en een gedateerd opschrift op naam van Geuldens, pastoor te Stevoort 1666. In het koor staat er een gepolychromeerd houten beeld (h. 82 cm, 18de-19de eeuw). Telkens heeft ze een trektang in haar hand!

- Glasraam, in zijbeuk (N), met schenkingsopschrift B.M.: voorstelling van Kroning van Maria door de H. Drievuldigheid onder de gedaante van twee personen en de Duif (einde 19e eeuw).
- Glasraam, in zijbeuk (Z): voorstelling van Calvarie, Doodstrijd van Jezus in de Hof van Olijven, H. familie, H. Lambertus van Luik en een bedelaar (einde 19de eeuw).
- Grafsteen van Johannes Jozef de Libotton (+1787), met alliantiewapens de Libotton-van Hilst (blauwe hardsteen, 150 x 94 cm).
- Grafsteen van Johannes Purnal, pastoor van Stevoort (+1815), met Jezusmonogram in medaillon, voorstelling van Jezus aan het kruis en Hostiedragende kelk (hardsteen).
- Grafkruis (buiten) van Gilis van de Roye (+1654) en Agnes Knapen, zijn echtgenote (+1646) (hardsteen).
- Grafkruis (buiten) van Renier (?) van der Straelen (+1663) en Maria Gleers, zijn echtgenote (+1659), met bovenaan in medaillon Jezusmonogram, voorstelling van Jezus aan het kruis (hardsteen).
- Grafkruis (buiten) van Joes Beyns, pastoor van Stevoort (+1782) en Maria Delville, zijn moeder (+1779), met bovenaan in kruis Jezusmonogram en Hart (hardsteen).
- Kruisweg, 14 staties (paneel, 86,5 x 108 cm, ca. 1900). Deze kruisweg, gemaakt door Louis Beyaert-Carlier (1876-1947), is een kopie van de befaamde kruisweg in de Sint-Ursulakerk in Lanaken van de hand van Jan Willem Rosier (1858-1931). 
- Sculptuur 'H. Martinus' (gepolychromeerd hout, h. 83 cm, begin 16de eeuw)
- Sculptuur 'H. Hubertus van Luik' (gepolychromeerd hout, h. 83 cm, 16de eeuw)
- Sculptuur 'Christus op de koude steen' (gepolychromeerd hout, h. 113 cm, 16de eeuw)

In heel veel kerken, ook in Stevoort, is dit type passievoorstelling nog te vinden. Dit is een bewijs van haar grote populariteit, maar ook van de gehechtheid van de parochianen, die deze beelden door de eeuwen met bijzondere zorg en verering omringden. Eigenlijk hoort de ‘Christus op de koude steen’ niet eens thuis in de kerk: het beeldtype was bedoeld om een kerkhofkapel te sieren of om onder een afdakje aan de westmuur van het kerkgebouw te prijken. Die westelijke ligging hing overigens samen met de symboliek van de ondergaande zon. Vooral in de 15de en 16de eeuw kende dit beeldtype een grote opgang. Weergegeven wordt vaak de rust van Jezus op Golgotha: de enkele momenten tussen zijn aankomst, na de afmattende beklimming van de Calvarieberg, en zijn kruisiging. De ‘Christus op de koude steen’ ontleent zijn bestaansrecht niet aan een zorgvuldige bijbellectuur, maar aan de verbeelding van het volk. De beelden vallen meestal op door hun naturalisme: het fysieke lijden van Christus wordt op een uiterst aangrijpende, manier ‘getoond’. De wonden bloeden, de doornenkroon heeft vervaarlijk scherpe punten. De ‘Christus op de koude steen’ is, zoals de naam het al laat vermoeden, een uitzonderlijke getuigenis van volksdevotie, van diepe ontroering zoals generaties gelovigen die gevoeld hebben bij het overwegen van het Lijdensverhaal. In het Frans heet dit type voorstelling ‘Christ de pitié’, meelijwekkende Christus. Daarmee is zijn nobele functie aangegeven: deernis wekken met de Man van Smarten - en door Hem met allen die lijden.

De Stevoortse ‘Christus op de koude steen’ staat in het portaal van de kerk. Heel wat kerkgangers raken het beeld aan of wrijven de Christus even over zijn voeten. 

Recent toegevoegd

Auteur: Tom Kenis Geparafraseerde Radio 2-getuigenis van militair William De Wilde en zijn echtgenote...
Auteur: Tom Kenis De familie Trippas verbleef in Belgisch Congo van 1954 tot en met de onafhankelijkheid...
Auteur: Tom Kenis Antoinette Fransen, de moeder van Moelly Henno, werd tijdens Wereldoorlog II...
Zoveel Hasselaren, zoveel linken met Congo. Om de meest uiteenlopende redenen trokken Hasselaren al...
Auteur: Tom Kenis Joseph (°Hasselt 04.07.1926) en Denise (°Hasselt 22.01.1927) leerden elkaar kennen als...
Auteur: Tom Kenis André Billen, geboren in 1927, studeerde economie. Hij slaagde voor het diplomatiek...
Auteur: Tom Kenis De in Hamont geboren Joseph (Jef) Verlaak, thans inwoner van Viversel maar gedurende...
Auteur: Toon Blux Hermanus, Petrus, Joseph Blux is de oudste zoon van Louis Bleux (1) uit Kuringen en...
Auteur: Tom Kenis Edgard Jamart werd geboren in een gehucht tussen Bergen en Luik, maar woont al 40 jaar...
Auteur: Hubert Bovens Marcellin Lagarde werd geboren te Sougné, Sprimont in de provincie Luik op 2...