Spalbeek - uit: Kermt & Spalbeek / Warm aanbevolen (2006)

Description

p. 2 e.v.

I LEVEN BINNEN EEN GEMEENSCHAP

[...]

pp. 8-11

DE ONTSLUITING VAN EEN ONOPVALLENDE GEMEENTE

De gemeente Spalbeek, waar je de stilte kan smaken, is gegroeid tussen de Herk- en de Demervallei bij de overgang van het Kempens Plateau naar het Vochtig Haspengouw.

In de oudst gekende dorpsnaam "Spalbeeke" herkennen taalkundigen een afleiding van het Middelnederlands "spalde", dat de betekenis had van spalk, splitsing of kloof. De woordverklaring van deze plaatsnaam kan bijgevolg omschreven worden als "een splitsing van twee beken", zijnde de Herk en de Demer of de splitsing van de Garebeek en de Busselkensbeek.

De inkeping in het grondniveau tekent zich duidelijk af tussen de rijksweg Hasselt-Diest en het centrum van het dorp. Gespreid over de hele gemeente is de oppervlakte van de bodem nog vlakker dan in Kermt. Spalbeek ligt tussen de 24 à 30 meter boven de zeespiegel. Het landschap wordt getypeerd door een begroeiing van beemden en populieren.

Spalbeek is overigens een waterrijke gemeente. Ten noorden van de steenweg, te vertrekken bij het kwartier van de Molenkant stromen de Steenlaak (die de scheiding met Lummen vormt), de Laak, de Demer, de Dieperbeek (een zijarm van de Demer), de Garebeek (die de grens met Schulen vormt) en zijn zijarm de Winterbeek. Ten zuiden van de steenweg in het kwartier van de Jodenstraat meanderen de Laarbeek of de Bosbeek, de Busselkensbeek, de Rijsbeek en de Kroelbeek. De Herk vormt de grens met Stevoort.

Het noordelijk kwartier van de Hel en de Molenkant had jaarlijks af te rekenen met overstromingen. Het spreekt voor zich dat weinig Spalbekenaren deze regio als verblijfplaats uitkozen.

Spalbeek is gegroeid uit de samenvoeging van het kwartier Molenkant in het noorden, de dorpskom in het centrum en de Jodenstraat in het zuiden langs het kruispunt van de landweg- de huidige Molenstraat – die vanuit Kermt richting Berbroek loopt en de weg die zich vanuit Lummen naar Wijer vertakt. Na de aanleg van de Diestersteenweg, die pas in de eerste helft van de negentiende eeuw werd gekasseid en in 1922 van een kiezellaag voorzien, verschoof de oude dorpskern naar deze nieuwe weg. De Kapelstraat, vroeger gewoon een aarden weg, werd in de wintermaanden herschapen in een modderpoel omwille van de vele beekjes die het water niet geslikt kregen.

De huizen werden er vroeger gebouwd uit hout en uit leem. Bakstenen huizen getuigden van een zekere welstand. Aanvankelijk werden de huisjes opgetrokken in vakwerkbouw en jaarlijks keurig met kalk gewit. De bewoners verwarmden zich met hout en turf en het water werd betrokken uit waterputten. Omstreeks de helft van de negentiende eeuw lagen de meeste pachthoeven in het midden en het zuidelijk deel van de gemeente. Een paar grotere hoeven gaan zelfs terug tot de negentiende, achttiende en zeventiende eeuw. De hoevebouw is gevarieerd. De weinige hoeven in vakwerk die nog overblijven zijn ofwel van het Kempische laaggeveltype ofwel van het model van de Haspengouwse kwadraathoeve. Aldus de hoeve "'t Molenhuys" in de Herkkantstraat waarvan de kern teruggaat tot het jaar 1616.

De laatste vijftig jaar kende Spalbeek een expansie in de vorm van lintbebouwing, vooral in het zuidelijk deel van de gemeente.

Eeuwenlang, en dit tot in het midden van de twintigste eeuw, werd het dorp in leven gehouden door landbouw en veeteelt. Spalbeek leefde vooral van akkerbouw. Zij teelden in hoofdzaak rogge, haver, tarwe, maïs en aardappelen. Verder bewerkten zij hun gronden tot weidegrond waar ze hun vee konden laten grazen. De meeste boeren hadden een stuk grond en hun huis in pacht van enkele grootgrondbezitters, als baron Vilain XIV en Eugeen Smeets van Kermt. Zij betaalden geregeld hun pacht aan de rentmeester van de eigenaar.

Toen na 1900 de belangstelling voor de landbouw afnam kwamen vele ingezetenen aan de kost als arbeider in buurgemeenten. Thans hebben zich in de gemeente enkele bescheiden bedrijven gevestigd waardoor de belangstelling voor de landbouw nog slechts sporadisch is.

Net zoals Kermt krijgt Spalbeek, als gevolg van de economische en sociale ontplooiing van de laatste jaren, meer en meer het karakter van een gemeente waar de inwoners beroepshalve dagelijks elders naar hun werk trekken.

Spalbeek was een rustig kleinschalig dorpje dat in 1763 slechts 144 inwoners telde, een getal dat in 1846 uitgroeide tot 356. Op dit ogenblik wordt de oppervlakte van 525 ha bewoond door 1815 inwoners.

De gemeenteraad vergaderde aanvankelijk in een herberg of ten huize van de burgemeester of de gemeentesecretaris. Het eerste gemeentehuis werd pas in 1958 in gebruik genomen. Voordien was er de gemeenteschool en de woning van de onderwijzer in ondergebracht. De eerste onderwijzer werd pas in 1846 officieel in zijn functie aangesteld.

Een van de figuren die in de eerste helft van de twintigste eeuw een daadwerkelijke bijdrage leverde aan de ontsluiting van de gemeente was ongetwijfeld Emile Pollenus, die meer dan vijftig jaar de burgemeesterssjerp droeg. De talrijke sociale en urbanistische realisaties die hij bewerkstelligde hebben de gemeente gemaakt tot wat ze nu is.

Op 1 januari 1970 fusioneerde Spalbeek met Kermt en op 1 januari 1977 werd Spalbeek opgenomen in de fusie met Groot-Hasselt.

Recent toegevoegd

Auteur: Tom Kenis Geparafraseerde Radio 2-getuigenis van militair William De Wilde en zijn echtgenote...
Auteur: Tom Kenis De familie Trippas verbleef in Belgisch Congo van 1954 tot en met de onafhankelijkheid...
Auteur: Tom Kenis Antoinette Fransen, de moeder van Moelly Henno, werd tijdens Wereldoorlog II...
Zoveel Hasselaren, zoveel linken met Congo. Om de meest uiteenlopende redenen trokken Hasselaren al...
Auteur: Tom Kenis Joseph (°Hasselt 04.07.1926) en Denise (°Hasselt 22.01.1927) leerden elkaar kennen als...
Auteur: Tom Kenis André Billen, geboren in 1927, studeerde economie. Hij slaagde voor het diplomatiek...
Auteur: Tom Kenis De in Hamont geboren Joseph (Jef) Verlaak, thans inwoner van Viversel maar gedurende...
Auteur: Toon Blux Hermanus, Petrus, Joseph Blux is de oudste zoon van Louis Bleux (1) uit Kuringen en...
Auteur: Tom Kenis Edgard Jamart werd geboren in een gehucht tussen Bergen en Luik, maar woont al 40 jaar...
Auteur: Hubert Bovens Marcellin Lagarde werd geboren te Sougné, Sprimont in de provincie Luik op 2...