Spalbeek - uit: Kermt & Spalbeek / Warm aanbevolen (2006)

Description

p. 2 e.v.

I LEVEN BINNEN EEN GEMEENSCHAP

[...]

pp. 8-11

DE ONTSLUITING VAN EEN ONOPVALLENDE GEMEENTE

De gemeente Spalbeek, waar je de stilte kan smaken, is gegroeid tussen de Herk- en de Demervallei bij de overgang van het Kempens Plateau naar het Vochtig Haspengouw.

In de oudst gekende dorpsnaam "Spalbeeke" herkennen taalkundigen een afleiding van het Middelnederlands "spalde", dat de betekenis had van spalk, splitsing of kloof. De woordverklaring van deze plaatsnaam kan bijgevolg omschreven worden als "een splitsing van twee beken", zijnde de Herk en de Demer of de splitsing van de Garebeek en de Busselkensbeek.

De inkeping in het grondniveau tekent zich duidelijk af tussen de rijksweg Hasselt-Diest en het centrum van het dorp. Gespreid over de hele gemeente is de oppervlakte van de bodem nog vlakker dan in Kermt. Spalbeek ligt tussen de 24 à 30 meter boven de zeespiegel. Het landschap wordt getypeerd door een begroeiing van beemden en populieren.

Spalbeek is overigens een waterrijke gemeente. Ten noorden van de steenweg, te vertrekken bij het kwartier van de Molenkant stromen de Steenlaak (die de scheiding met Lummen vormt), de Laak, de Demer, de Dieperbeek (een zijarm van de Demer), de Garebeek (die de grens met Schulen vormt) en zijn zijarm de Winterbeek. Ten zuiden van de steenweg in het kwartier van de Jodenstraat meanderen de Laarbeek of de Bosbeek, de Busselkensbeek, de Rijsbeek en de Kroelbeek. De Herk vormt de grens met Stevoort.

Het noordelijk kwartier van de Hel en de Molenkant had jaarlijks af te rekenen met overstromingen. Het spreekt voor zich dat weinig Spalbekenaren deze regio als verblijfplaats uitkozen.

Spalbeek is gegroeid uit de samenvoeging van het kwartier Molenkant in het noorden, de dorpskom in het centrum en de Jodenstraat in het zuiden langs het kruispunt van de landweg- de huidige Molenstraat – die vanuit Kermt richting Berbroek loopt en de weg die zich vanuit Lummen naar Wijer vertakt. Na de aanleg van de Diestersteenweg, die pas in de eerste helft van de negentiende eeuw werd gekasseid en in 1922 van een kiezellaag voorzien, verschoof de oude dorpskern naar deze nieuwe weg. De Kapelstraat, vroeger gewoon een aarden weg, werd in de wintermaanden herschapen in een modderpoel omwille van de vele beekjes die het water niet geslikt kregen.

De huizen werden er vroeger gebouwd uit hout en uit leem. Bakstenen huizen getuigden van een zekere welstand. Aanvankelijk werden de huisjes opgetrokken in vakwerkbouw en jaarlijks keurig met kalk gewit. De bewoners verwarmden zich met hout en turf en het water werd betrokken uit waterputten. Omstreeks de helft van de negentiende eeuw lagen de meeste pachthoeven in het midden en het zuidelijk deel van de gemeente. Een paar grotere hoeven gaan zelfs terug tot de negentiende, achttiende en zeventiende eeuw. De hoevebouw is gevarieerd. De weinige hoeven in vakwerk die nog overblijven zijn ofwel van het Kempische laaggeveltype ofwel van het model van de Haspengouwse kwadraathoeve. Aldus de hoeve "'t Molenhuys" in de Herkkantstraat waarvan de kern teruggaat tot het jaar 1616.

De laatste vijftig jaar kende Spalbeek een expansie in de vorm van lintbebouwing, vooral in het zuidelijk deel van de gemeente.

Eeuwenlang, en dit tot in het midden van de twintigste eeuw, werd het dorp in leven gehouden door landbouw en veeteelt. Spalbeek leefde vooral van akkerbouw. Zij teelden in hoofdzaak rogge, haver, tarwe, maïs en aardappelen. Verder bewerkten zij hun gronden tot weidegrond waar ze hun vee konden laten grazen. De meeste boeren hadden een stuk grond en hun huis in pacht van enkele grootgrondbezitters, als baron Vilain XIV en Eugeen Smeets van Kermt. Zij betaalden geregeld hun pacht aan de rentmeester van de eigenaar.

Toen na 1900 de belangstelling voor de landbouw afnam kwamen vele ingezetenen aan de kost als arbeider in buurgemeenten. Thans hebben zich in de gemeente enkele bescheiden bedrijven gevestigd waardoor de belangstelling voor de landbouw nog slechts sporadisch is.

Net zoals Kermt krijgt Spalbeek, als gevolg van de economische en sociale ontplooiing van de laatste jaren, meer en meer het karakter van een gemeente waar de inwoners beroepshalve dagelijks elders naar hun werk trekken.

Spalbeek was een rustig kleinschalig dorpje dat in 1763 slechts 144 inwoners telde, een getal dat in 1846 uitgroeide tot 356. Op dit ogenblik wordt de oppervlakte van 525 ha bewoond door 1815 inwoners.

De gemeenteraad vergaderde aanvankelijk in een herberg of ten huize van de burgemeester of de gemeentesecretaris. Het eerste gemeentehuis werd pas in 1958 in gebruik genomen. Voordien was er de gemeenteschool en de woning van de onderwijzer in ondergebracht. De eerste onderwijzer werd pas in 1846 officieel in zijn functie aangesteld.

Een van de figuren die in de eerste helft van de twintigste eeuw een daadwerkelijke bijdrage leverde aan de ontsluiting van de gemeente was ongetwijfeld Emile Pollenus, die meer dan vijftig jaar de burgemeesterssjerp droeg. De talrijke sociale en urbanistische realisaties die hij bewerkstelligde hebben de gemeente gemaakt tot wat ze nu is.

Op 1 januari 1970 fusioneerde Spalbeek met Kermt en op 1 januari 1977 werd Spalbeek opgenomen in de fusie met Groot-Hasselt.

Recent toegevoegd

Prinsbisdom Luik, 1659

Gebrandschilderd glas. Hasselt, Het Stadsmus, inv. nrs. 2014.0370 tot en met 2014.0377.

Maria-Helena Hubrechts was de zus van E.H. Jozef Hubrechts . Ze overleed samen met hem in de nacht van...
Eerwaarde Heer Jozef Hubrechts was pastoor van de Onze-Lieve-Vrouwbasiliek. Hij overleed samen met zijn...
Van 2014 tot eind 2018 was Steven Vandeput minister van Defensie en Ambtenarenzaken in de federale...
Emiel Baptist werd geboren in 1895 in Godsheide als zoon van dienstknecht Andreas (Zonhoven 1847-Hasselt...
Auteur: Marc Jacobs Zie tekstpagina voor de uitgebreide beschrijving. Louis Berten werd geboren op 30...
1795-1824 : Etienne-François de Stenbier 1825-1867 : Charles-Philippe de Cecil 1868-1869 : Conrardus...
1830-1836 : Vandenborn, Hubert 1836-1864 : Stas, Paul 1865-1877 : Berden, Guillaume 1878-1884 : de Grady...
1830-1861 Gaspard Vandereijcken (Schulen 1798-?), brouwer-eigenaar 1861-1866 Pierre Jean Adons (Stevoort...
In 2013 werd beslist om de stads- en OCMW-diensten samen te gaan huisvesten in een nieuw...